ÖZET İşçilik, saf altının takıya dönüştürülmesinin bedelidir ve takı fiyatına eklenir. Kuyumcular işçiliği milyem, yüzde ya da gram başına TL olarak söyleyebilir. Örneğin 22 ayar + 30 milyem, gram başına 0,946 gram has altın bedeli demektir. Geri satışta takılar çoğunlukla has altın üzerinden alınır ve işçilik geri ödenmez.
Aynı gramajdaki iki bilezik farklı fiyatlarla satılabilir. Bu farkın büyük bölümü, içindeki altından değil işçilikten gelir. İşçilik, saf altının bir takıya dönüştürülmesi için harcanan emeğin ve üretim maliyetinin bedelidir. Altın işçilik hesaplanması konusunda kuyumcuların kullandığı üç farklı dil vardır: milyem, yüzde ve gram başına TL. Bu rehberde üçünü de örneklerle açıklıyor ve geri satışta işçiliğe ne olduğunu anlatıyoruz.
Altında işçilik nedir?
Bir takının fiyatı iki ana parçadan oluşur:
- Saf altın bedeli: Takının içindeki has altının o günkü değeri.
- İşçilik: Tasarım, döküm, kaynak, cila, taş yerleştirme ve atölye maliyetlerinin toplamı.
Saf altın bedeli, takının ağırlığı ve ayarına göre hesaplanır. Bu hesabın temelini has altın nedir ve milyem nedir rehberlerinde anlattık. İşçilik ise ürünün türüne, tasarımın karmaşıklığına ve kuyumcunun maliyet yapısına göre değişir.
İşçilik türleri: takı, ziynet ve külçe
| Ürün | İşçilik düzeyi | Açıklama |
|---|---|---|
| El işi, ince takı | Yüksek | Çok emek ve zaman gerektirir |
| Makine yapımı takı, zincir | Orta | Seri üretim maliyeti düşürür |
| Düz bilezik | Görece düşük | Basit form, yüksek gramaj |
| Ziynet altın (çeyrek, yarım) | Basım maliyeti | Darphane basımı, standart ürün |
| Külçe, gram altın | Düşük | Üretim ve ambalaj maliyeti |
Ziynet altınlarda takıdaki gibi bir işçilik yoktur, ancak basım maliyeti fiyata yansır. Ziynet altının maliyet yapısını ziynet altın nedir yazısında ayrıca ele aldık.
Yöntem 1: Milyem ile işçilik
Kuyumcuların en sık kullandığı yöntemdir. “22 ayar + 30 milyem” ifadesi, ürünün saflığına ek olarak her gram için binde 30 has altın bedeli kadar işçilik ödeneceği anlamına gelir.
İşçilik tutarı = ağırlık × işçilik milyemi ÷ 1000 × has altın gram fiyatı
Örnek (rakamlar örnektir): 10 gram 22 ayar bilezik, 30 milyem işçilik, has altın gram fiyatı 1.000 TL.
- Saf altın bedeli: 10 × 916 ÷ 1000 × 1.000 = 9.160 TL
- İşçilik: 10 × 30 ÷ 1000 × 1.000 = 300 TL
- Toplam: 9.460 TL
Bu yöntemin özelliği, işçiliğin altın fiyatına bağlı olmasıdır. Altın fiyatı yükselirse işçilik tutarı da aynı oranda yükselir.
Yöntem 2: Yüzde ile işçilik
Bazı kuyumcular işçiliği saf altın bedelinin yüzdesi olarak söyler.
İşçilik tutarı = saf altın bedeli × işçilik yüzdesi ÷ 100
Örnek (rakamlar örnektir): 5 gram 14 ayar kolye, işçilik yüzde 25, has altın gram fiyatı 1.000 TL.
- Saf altın bedeli: 5 × 585 ÷ 1000 × 1.000 = 2.925 TL
- İşçilik: 2.925 × 25 ÷ 100 = 731,25 TL
- Toplam: 3.656,25 TL
14 ayar takılarda saf altın bedeli daha düşük olduğu için işçiliğin toplam fiyat içindeki payı 22 ayar takılara göre daha büyük görünür.
Yöntem 3: Gram başına TL
Bu yöntemde işçilik altın fiyatından bağımsız, sabit bir tutardır.
İşçilik tutarı = ağırlık × gram başına işçilik (TL)
Örnek (rakamlar örnektir): 20 gram 22 ayar bilezik, gram başına 50 TL işçilik. İşçilik: 20 × 50 = 1.000 TL.
Bu yöntemde altın fiyatı değişse bile işçilik tutarı değişmez. Farklı yöntemlerle verilmiş teklifleri karşılaştırmak için hepsini TL’ye çevirmeniz gerekir. Bunu altın işçilik hesaplama aracımızla üç yöntem için de yapabilirsiniz.
Üç yöntemi aynı ölçüye çevirmek
Farklı kuyumculardan aldığınız teklifleri karşılaştırmanın en sade yolu, işçiliğin toplam fiyat içindeki payını bulmaktır:
İşçilik payı (%) = işçilik tutarı ÷ (saf altın bedeli + işçilik tutarı) × 100
Milyem yöntemindeki örnekte bu pay 300 ÷ 9.460 × 100 ≈ yüzde 3,2’dir. Yüzde yöntemindeki 14 ayar örnekte ise 731,25 ÷ 3.656,25 × 100 = yüzde 20’dir. Aynı soruyu her teklif için sormak, hangi ürünün fiyatının daha çok altından, hangisinin daha çok işçilikten oluştuğunu gösterir.
Geri satışta işçiliğe ne olur?
Takı geri satılırken kuyumcular genellikle ürünü hurda ya da has altın üzerinden değerlendirir. Yani ödediğiniz işçilik çoğunlukla geri gelmez. Bu durum özellikle yüksek işçilikli, ince takılarda önemli bir maliyet farkı yaratır.
Örnek (rakamlar örnektir): 9.460 TL’ye aldığınız 10 gram 22 ayar bileziği, has gram fiyatı aynı kalırken geri sattığınızı düşünün. Kuyumcu has karşılığı olan 9,16 grama alış fiyatını uygularsa, eline geçecek tutar yaklaşık 9.160 TL’nin altında olur. Aradaki fark işçilik ve alış-satış makasıdır. Makasın nasıl hesaplandığını altın makası nedir, satış sürecini ise altın bozdurma rehberinde anlattık.
İşçiliği etkileyen etkenler
İşçilik tutarı yalnızca kuyumcunun tercihi değildir; ürünün nasıl üretildiğine bağlı birkaç maliyet kalemi vardır. Bunları bilmek, iki teklif arasındaki farkın nereden geldiğini anlamanıza yardımcı olur.
- Üretim yöntemi: Makinede seri üretilen zincirlerle el işçiliği gerektiren telkâri ya da kakma işler arasında emek farkı büyüktür.
- Tasarımın inceliği: Hafif ama karmaşık bir modelde gram başına düşen emek, ağır ve sade bir modele göre çok daha yüksektir. Bu yüzden ince takılarda işçilik payı büyür.
- Taş ve aksesuar: Taş yerleştirme, kilit, menteşe ve benzeri parçalar ayrı işçilik gerektirir. Taşın kendisi ise ayrıca fiyatlanır.
- Fire: Üretim sırasında küçük miktarda altın talaş ve toz olarak kaybolur. Bu kayıp genellikle işçiliğin içinde hesaba katılır.
- Marka ve sertifika: Tasarım hakkı, ambalaj ve garanti belgesi sunan ürünlerde bu maliyetler de fiyata eklenir.
Bu etkenler, aynı ayar ve ağırlıktaki iki takının neden farklı fiyatlarla satıldığını açıklar. Ancak geri satışta bu farkların büyük bölümü dikkate alınmaz; kuyumcu çoğunlukla yalnızca içindeki altına bakar. Takıyı bir birikim aracı olarak düşünüyorsanız, işçiliği “geri gelmeyecek bir maliyet” olarak hesaba katmak gerçekçi bir yaklaşımdır.
İşçilik konusunda sorulacak sorular
- İşçilik hangi yöntemle hesaplanıyor: milyem, yüzde ya da gram başı?
- Faturada saf altın bedeli ve işçilik ayrı ayrı yazılacak mı?
- Taşlı ürünlerde taşın ağırlığı toplam ağırlığa dahil mi?
- Aynı ürün geri getirildiğinde hangi yöntemle alınıyor?
Sık sorulan sorular
22 ayar altın işçilik hesaplama nasıl yapılır?
Ağırlık × 916 ÷ 1000 ile saf altın miktarını, ağırlık × işçilik milyemi ÷ 1000 ile işçilik karşılığını bulursunuz. İkisini has gram fiyatıyla çarpıp toplarsınız.
İşçilik pazarlık konusu olabilir mi?
İşçilik kuyumcunun belirlediği bir maliyettir ve yerden yere değişir. Farklı yerlerden teklif almak, piyasadaki aralığı görmenizi sağlar.
Külçe altında işçilik ödenir mi?
Takıdaki anlamda işçilik yoktur; üretim ve ambalaj maliyeti satış fiyatına dahildir.
İşçiliği faturada görebilir miyim?
Faturada saf altın bedelinin ve işçiliğin ayrı yazılmasını isteyebilirsiniz. Bu, ileride karşılaştırma yapmanızı kolaylaştırır.