ÖZET Altın makası, bir kurumun altını satarken istediği fiyat ile geri alırken verdiği fiyat arasındaki farktır. Makas yüzde olarak (satış − alış) ÷ satış × 100 formülüyle hesaplanır. Piyasa oynaklaştığında, ürün az işlem gördüğünde ya da gramaj küçüldüğünde makas genellikle açılır. Kısa vadede alıp satmanın ilk maliyeti makastır.
Bir altını alır almaz geri satmaya kalksanız, ödediğiniz tutarın tamamını geri alamazsınız. Aradaki fark, piyasada “makas” ya da İngilizce adıyla “spread” olarak bilinir. Altın makası nedir, nasıl hesaplanır ve neden bazen daralıp bazen açılır? Bu rehberde makası formülüyle, örnekleriyle ve ürün türlerine göre farklarıyla anlatıyoruz.
Altın makası nedir?
Bir kuyumcu, banka ya da aracı kurum altın için iki fiyat açıklar:
- Satış fiyatı: Kurumun size altın satarken istediği fiyat. Siz bu fiyattan alırsınız.
- Alış fiyatı: Kurumun sizden altın alırken ödediği fiyat. Siz bu fiyattan satarsınız.
Satış fiyatı her zaman alış fiyatından yüksektir. Bu ikisi arasındaki fark makastır. Makas, kurumun işlem maliyetlerini, stok tutma riskini ve kazancını karşılar.
Ekranlarda gördüğünüz fiyatların hangisinin “alış”, hangisinin “satış” olduğu bazen karışıklık yaratır. Kural basittir: tablo kurumun bakış açısıyla yazılır. “Alış” kurumun aldığı, yani sizin satacağınız fiyattır.
Makas nasıl hesaplanır?
Makas hem tutar hem yüzde olarak ifade edilebilir:
Makas (TL) = satış fiyatı − alış fiyatı
Makas (%) = (satış − alış) ÷ satış × 100
Örnek (rakamlar örnektir): Bir kurum gram altını 4.100 TL’den satıyor, 3.980 TL’den alıyor.
- Makas tutarı: 4.100 − 3.980 = 120 TL
- Makas oranı: 120 ÷ 4.100 × 100 ≈ %2,9
Bu, bugün aldığınız bir gram altını fiyatlar hiç değişmeden hemen geri satarsanız, ödediğiniz tutarın yaklaşık yüzde 2,9’unu kaybedeceğiniz anlamına gelir.
Makas neden açılır?
Makas sabit değildir. Aynı kurumda bile gün içinde değişebilir. Makasın açılmasına yol açan başlıca etkenler şunlardır:
| Etken | Makasa etkisi |
|---|---|
| Piyasada sert fiyat hareketleri (oynaklık) | Kurum riskini karşılamak için makası açar |
| Ürünün az işlem görmesi (düşük likidite) | Alıcı bulmak zorlaştıkça makas açılır |
| Küçük gramaj | Sabit maliyetler küçük ürüne bölündüğü için oransal makas büyür |
| Piyasa kapalıyken işlem | Gece ve hafta sonu fiyat riski artar |
| Kurumun maliyet yapısı | Kira, sigorta, personel, saklama maliyetleri fiyata yansır |
Bu etkenlerin hiçbiri tek başına “iyi” ya da “kötü” değildir; yalnızca kısa vadeli işlemin maliyetini değiştirir. Örneğin piyasada sert bir hareket yaşandığı bir günde, aynı kurumun sabah ve öğleden sonra açıkladığı makas oranları belirgin biçimde farklı olabilir. Bu nedenle makası değerlendirirken tek bir anlık gözlem yerine, farklı saatlerde ve günlerde aynı ürün için not alınmış birkaç gözlem daha sağlıklı bir fikir verir. Makasın geçici olarak açıldığı zamanlarda işlem yapmanın zorunlu olmadığını, acil bir ihtiyaç yoksa koşulların normale dönmesini beklemenin de bir seçenek olduğunu hatırlatalım.
Ürün türüne göre makas
Makas ürün türüne göre de değişir. Genel eğilim şöyledir:
- Gram ve külçe altın: Çok işlem gördüğü için makas görece dardır.
- Ziynet altın (çeyrek, yarım): Basım maliyeti ve fiyatlama uygulamaları nedeniyle makas genellikle daha geniştir. Ayrıntılar için ziynet altın nedir yazısına bakabilirsiniz.
- Takı: Geri satışta işçilik ödenmediği için alış ile satış arasındaki fark en büyük olandır. Bunun nedenini altında işçilik rehberinde anlattık.
- Banka altın hesabı: Makas bankadan bankaya ve saate göre değişir. Altın hesabı nedir yazısında bu konuya değindik.
- Gümüş: Fiyatı düşük ve hacmi büyük olduğu için makas altına göre genellikle daha geniştir. Nedenlerini külçe gümüş rehberinde açıkladık.
Kısa vadede alıp satmanın maliyeti
Makas, kısa vadeli işlemlerde doğrudan bir maliyettir. Bir ürünü alıp satarak “başa baş” noktaya gelmek için fiyatın en az makas kadar yükselmesi gerekir.
Başa baş için gereken artış (%) = (satış − alış) ÷ alış × 100
Örnek (rakamlar örnektir): Satış 4.100 TL, alış 3.980 TL. Altını 4.100 TL’den aldınız. Başa baş için alış fiyatının 4.100 TL’ye çıkması gerekir. Gereken artış: 120 ÷ 3.980 × 100 ≈ %3,0.
Aynı ürünü birden çok kez alıp satarsanız, her işlemde makası yeniden ödersiniz. Bu nedenle sık işlem yapmak, fiyat değişmese bile toplam maliyeti artırır. Biz alım satım zamanlaması önermiyoruz; yalnızca bu maliyetin hesaba katılması gerektiğini hatırlatıyoruz.
Makas ile komisyon ve diğer maliyetler
Makas, altın işlemlerindeki tek maliyet değildir. Toplam maliyeti doğru görmek için diğer kalemleri de hesaba katmak gerekir:
| Maliyet | Nerede görülür? | Nasıl hesaplanır? |
|---|---|---|
| Makas | Her alım satımda | Satış ile alış fiyatı arasındaki fark |
| Komisyon | Aracı kurum, bazı banka işlemleri | İşlem tutarının yüzdesi ya da sabit ücret |
| Fiziki teslim ücreti | Hesaptaki altını külçe olarak alırken | Kurumun tarifesine göre |
| Saklama ücreti | Kasa ve saklama hizmetlerinde | Dönemlik sabit ya da oransal ücret |
| Vergi | İşlemin türüne göre | Mevzuata göre değişir |
Bir kurum makası dar tutup komisyon alabilir; bir diğeri komisyonsuz görünüp makası geniş tutabilir. Bu yüzden yalnızca birine bakarak karar vermek yanıltıcı olabilir. En sağlıklı yöntem, belirli bir tutarlık örnek bir işlem için tüm kalemleri toplayıp yüzde olarak ifade etmektir.
Örnek (rakamlar örnektir): 10.000 TL’lik alım ve aynı gün satış. Kurum A’da makas %2,5, komisyon yok: toplam maliyet ≈ 250 TL. Kurum B’de makas %1,5, iki yönde %0,2 komisyon: toplam maliyet ≈ 150 + 40 = 190 TL. Bu örnekte komisyon alan kurumun toplam maliyeti daha düşüktür. Vergi uygulamaları ise ürün ve kuruma göre değişir; ayrıntılar için altın vergisi rehberine bakabilirsiniz.
Makas nasıl karşılaştırılır?
Makası karşılaştırırken aynı ürün, aynı saat ve aynı birim üzerinden bakmak gerekir:
- Aynı ürünü seçin (örneğin ambalajlı 1 gram 999,9).
- Birkaç kurumdan aynı anda alış ve satış fiyatı alın.
- Her biri için makas oranını hesaplayın.
- Ek ücretleri (komisyon, kargo, saklama) ayrıca not edin.
Kurumun teklifini has altın üzerinden kontrol etmek isterseniz has altın hesaplama aracı yardımcı olur. Teorik fiyat ile piyasa fiyatı arasındaki ilişkiyi ise ons ile gram altın ilişkisi rehberinde anlattık.
Sık sorulan sorular
Makas neden gece açılıyor?
Uluslararası piyasalar kapalıyken ya da işlem hacmi düşükken kurumlar fiyat riskini karşılamak için makası genişletebilir.
Makassız altın alınabilir mi?
Her alım satımda bir fiyat farkı bulunur. Bazı ürünlerde makas yerine ayrı bir komisyon alınabilir; toplam maliyete bakmak gerekir.
Makas mı yoksa komisyon mu daha önemli?
İkisi birlikte toplam maliyeti oluşturur. Karşılaştırma yaparken ikisini toplayıp yüzde olarak ifade etmek en doğrusudur.
Makas, altının değer kaybettiği anlamına mı gelir?
Hayır. Makas bir işlem maliyetidir; altının piyasa değerindeki değişimden bağımsızdır.