ÖZET Has altın, içinde başka metal neredeyse hiç bulunmayan 24 ayar saf altındır. Piyasada 995 ve 999,9 milyem saflıkta satılır. Rafineri ambalajında, seri numaralı satılan has külçeye “paketli has” denir. Ziynet, takı ve hurda altının değeri de içerdiği has altın miktarı üzerinden hesaplanır.
Kuyumcu tabelasında, banka uygulamasında ya da bir haber bülteninde “has altın” ifadesini sık sık görürsünüz. Has altın nedir sorusunun kısa cevabı şudur: has altın, alaşım metali neredeyse hiç içermeyen, 24 ayar saf altındır. Ancak bu kısa cevap, kuyumcudaki pek çok hesabın neden has altın üzerinden yapıldığını anlatmaya yetmez. Bu rehberde has altının tanımını, saflık derecelerini, “paketli has” kavramını ve has karşılığının nasıl hesaplandığını örneklerle ele alıyoruz.
Has altın nedir?
Altın doğada çoğunlukla gümüş, bakır ve başka metallerle karışık bulunur. Rafinerilerde bu karışım ayrıştırılır ve altın saflaştırılır. Ortaya çıkan, binde 995 ya da daha yüksek saflıktaki altına piyasada has altın denir. Kuyumcu dilinde “has”, “saf” ve “24 ayar” çoğu zaman aynı anlamda kullanılır.
Saflık iki farklı ölçüyle ifade edilir. Ayar sistemi saflığı 24 parça üzerinden anlatır: 24 ayar, 24 parçanın 24’ünün de altın olduğu anlamına gelir. Milyem sistemi ise saflığı binde olarak verir. Bu iki ölçünün birbirine nasıl çevrildiğini milyem nedir rehberinde ayrıntılı anlattık; burada bilmeniz gereken, has altının milyem karşılığının 995 ya da 999,9 olduğudur.
Pratikte “tamamen saf” altın yoktur. 999,9 saflıktaki bir külçede bile on binde bir oranında başka metal bulunabilir. Bu fark çıplak gözle ya da elle anlaşılmaz; ancak laboratuvar ölçümleriyle ortaya çıkar.
995 ve 999,9: iki farklı has
Türkiye’de has altın denince iki standart akla gelir:
| Saflık | Ayar karşılığı | Nerede görülür? |
|---|---|---|
| 999,9 (dört dokuz) | 24 ayar | Paketli gram külçeler, yatırım amaçlı küçük külçeler |
| 995 | 24 ayar | Büyük külçeler, uluslararası standart külçeler, bazı gram ürünler |
| 916 | 22 ayar | Çeyrek, yarım, tam gibi ziynet altınlar, bilezikler |
| 585 | 14 ayar | Günlük takılar |
995 ile 999,9 arasındaki fark binde 4,9’dur. Bu, 100 gramlık bir külçede yaklaşık 0,49 gram saf altın farkı demektir. Küçük gramajlarda fark önemsiz görünse de büyük miktarlarda hesaba girer. Uluslararası bankalar arası piyasada işlem gören büyük külçelerin en az 995 saflıkta olması gerekir; bu standardı rafineri, darphane ve LBMA Good Delivery yazısında anlattık.
Paketli has altın nedir?
“Paketli has” ya da “paketli gram altın”, rafineride üretilip mühürlü bir kartela veya plastik ambalaj içinde satılan has külçedir. Ambalajın üzerinde genellikle şu bilgiler yer alır:
- Üreticinin (rafinerinin) adı ve logosu
- Ağırlık (örneğin 1 g, 5 g, 10 g)
- Saflık (örneğin 999,9)
- Seri numarası
- Bazı ürünlerde karekod ya da doğrulama kodu
Paketli has altının avantajı, ürünün kimliğinin ambalajla birlikte korunmasıdır. Ambalaj açılmadığı sürece ürün yeniden test edilmeden alınıp satılabilir. Ambalaj açıldığında ise ürün “açık külçe” muamelesi görebilir ve satış sırasında ayar testi istenebilir. Bu nedenle kartelayı açmamak genel bir tavsiyedir. Sertifika ve kartelanın nasıl kontrol edildiğini sertifikalı altın nedir rehberinde bulabilirsiniz.
Has altın ile gram altın aynı şey mi?
Çoğu zaman evet, ama her zaman değil. “Gram altın” bir ürün adıdır; genellikle 1 gramlık 24 ayar paketli külçeyi anlatır. “Has altın” ise bir saflık tanımıdır. Bir kuyumcu “has altın gramı” dediğinde saf altının 1 gramını kastediyordur; “gram altın” dediğinde ise çoğunlukla satışa hazır, ambalajlı 1 gramlık ürünü kastediyordur.
Fiyat açısından da küçük bir fark vardır. Has altının gram fiyatı ham madde değerini gösterir; paketli gram altının satış fiyatına ise üretim, ambalaj ve dağıtım maliyetleri eklenebilir. Bu fark küçük gramajlarda daha belirgindir.
Kuyumcu hesapları neden has üzerinden yapılır?
Kuyumcudaki hesapların çoğunun ortak dili has altındır. Çünkü 22 ayar bir bileziği, 14 ayar bir kolyeyi ve bir külçeyi karşılaştırmanın tek tutarlı yolu, her birinin içindeki saf altını bulmaktır.
- Ziynet altın: Çeyrek, yarım ve tam altınlar 22 ayardır; içlerindeki has altın miktarı sabittir. Ayrıntılar için ziynet altın nedir yazısına bakabilirsiniz.
- Takı: Bir takının fiyatı, içindeki has altının değerine işçilik eklenerek bulunur. İşçiliğin nasıl hesaplandığını altında işçilik rehberinde anlattık.
- Hurda ve bozdurma: Elinizdeki altını satarken kuyumcu çoğunlukla ürünü tartar, ayarını test eder ve has karşılığını hesaplar. Süreç altın bozdurma rehberinde adım adım yer alıyor.
Has karşılığı nasıl hesaplanır?
Bir ürünün içindeki has altın miktarı tek bir formülle bulunur:
Has altın (g) = ağırlık (g) × milyem ÷ 1000
Örnek: 10 gram ağırlığında 22 ayar bir bileziğiniz olsun. 22 ayarın milyem karşılığı 916’dır.
- 10 × 916 ÷ 1000 = 9,16 gram has altın
Aynı hesabı 14 ayar 10 gramlık bir kolye için yaparsanız 10 × 585 ÷ 1000 = 5,85 gram has altın bulursunuz. Görüldüğü gibi aynı ağırlıktaki iki ürünün içindeki saf altın miktarı ayara göre çok farklı olabilir.
| Ürün (10 g) | Milyem | Has altın |
|---|---|---|
| 999,9 külçe | 999,9 | 9,999 g |
| 995 külçe | 995 | 9,950 g |
| 22 ayar bilezik | 916 | 9,160 g |
| 18 ayar yüzük | 750 | 7,500 g |
| 14 ayar kolye | 585 | 5,850 g |
Bu hesabı elle yapmak yerine has altın hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz. Araç ağırlığı ve ayarı alır, has karşılığını gösterir; isterseniz kendi girdiğiniz gram fiyatıyla tahmini değeri de hesaplar.
Has altın alırken nelere dikkat edilir?
Has altın almak, ürünün ne olduğunu bildiğiniz sürece basit bir işlemdir. Yine de birkaç noktayı kontrol etmek işinizi kolaylaştırır:
- Saflığı okuyun. Ambalajda 995 mi, 999,9 mu yazdığını kontrol edin.
- Seri numarasını not edin. Faturada ürünün seri numarasının yazılı olması, ileride doğrulama ve satış için faydalıdır.
- Ambalajı açmayın. Kartela açılırsa satışta ek test istenebilir.
- Fatura alın. Ürün, ayar, gram ve seri numarasının yazılı olduğu fatura, geri satışta işinizi kolaylaştırır.
- Alış-satış farkını sorun. Aynı ürünün alış ve satış fiyatı arasındaki fark kurumdan kuruma değişir.
Sık sorulan sorular
Has altın ile 24 ayar altın aynı mıdır?
Günlük kullanımda evet. Her ikisi de 995 ya da 999,9 saflıktaki altını anlatır. Teknik olarak 24 ayar ifadesi bu iki saflık derecesini birlikte kapsar.
Has altın takı yapımında kullanılır mı?
Saf altın çok yumuşak olduğu için takılarda genellikle 22, 18 veya 14 ayar alaşımlar kullanılır. Has altın daha çok külçe ve yatırım ürünlerinde yer alır.
Has altının rengi neden daha koyu sarıdır?
Alaşım metali azaldıkça altının kendi rengi öne çıkar. 14 ayar takılar daha açık, has külçeler daha koyu ve sıcak bir sarı tondadır.
Paketli has altının ambalajı açılırsa değeri düşer mi?
İçindeki altın miktarı değişmez. Ancak satış sırasında ürünün yeniden test edilmesi istenebilir ve bazı yerler açık külçeye farklı fiyat verebilir.
Kaynaklar
- Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü
- Borsa İstanbul Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası
- LBMA: Good Delivery standartları